تأخیر پریود و بهترین روشهای درمان
سندرم تخمدان پلیکیستیک چیست و چرا اینقدر شایع شده است؟
PCOS یکی از پیچیدهترین اختلالات غدد درونریز است که معمولاً در دوران بلوغ آغاز میشود اما ممکن است سالها بدون تشخیص باقی بماند. بسیاری از زنان تا زمانی که با علائمی مثل تأخیر یا قطع پریود، افزایش وزن، رشد موهای زائد یا مشکلات ناباروری مواجه نشوند، متوجه وجود این اختلال نمیشوند. این سندرم برخلاف نامش فقط مربوط به تخمدان نیست، بلکه یک اختلال سیستمیک و گسترده است که شامل عدم تعادل هورمونهای زنانه و افزایش هورمونهای مردانه (آندروژن) میشود. همین تغییرات هورمونی روند طبیعی تخمکگذاری را مختل کرده و چرخه قاعدگی را نامنظم میکند.
یکی دیگر از دلایل شیوع بالای PCOS تغییر سبک زندگی، افزایش مصرف کربوهیدراتهای ساده، کاهش فعالیت بدنی، چاقی شکمی و استرس مزمن است. مقاومت به انسولین یکی از عوامل اصلی پیشران این سندرم است؛ به این معنی که سلولهای بدن بدن نسبت به انسولین واکنش مناسب نشان نمیدهند و همین موضوع باعث تولید انسولین بیشتر در بدن میشود. بالا رفتن انسولین نیز مستقیماً باعث افزایش آندروژن در تخمدانها و تشدید علائم PCOS میگردد.
چرا در PCOS پریود دیر میشود؟
بیشترین شکایت زنان مبتلا مربوط به تاخیر پریود است. چرخه قاعدگی طبیعی بین ۲۱ تا ۳۵ روز است، اما در PCOS این چرخه به ۴۵، ۶۰ و حتی چند ماه نیز میرسد. دلیل اصلی آن عدم تخمکگذاری منظم است. در این حالت فولیکولها در تخمدان رشد میکنند اما به مرحله بلوغ نمیرسند و تخمک آزاد نمیشود؛ به همین دلیل چرخه قاعدگی تکمیل نمیگردد.
افزایش هورمونهای مردانه و انسولین بالا هر دو در این فرآیند نقش دارند. انسولین زیاد تولید آندروژن را افزایش میدهد و آندروژن بالا مانع بلوغ فولیکولها میشود. این چرخه معیوب اگر مدیریت نشود به مرور باعث چاقی شکمی، افزایش مقاومت به انسولین و نامنظمی شدید پریود میگردد.
البته مشکلات دیگری مانند:
- استرسهای شدید و مداوم
- بیخوابی و ساعات خواب نامنظم
- پرخوری عصبی یا مصرف زیاد غذاهای شیرین
- کاهش یا افزایش ناگهانی وزن
نیز میتوانند تأخیر پریود ناشی از PCOS را بدتر کنند.
علائم اصلی سندرم تخمدان پلیکیستیک
اگرچه PCOS در هر زن متفاوت بروز میکند، اما رایجترین علائم شامل موارد زیر است:
- تاخیر یا قطع پریود
- نامنظمی چرخه قاعدگی
- تشدید علائم قبل از عادت ماهانه (PMS)
- آکنههای شدید و مقاوم
- چرب شدن پوست و موی سر
- ریزش مو با الگوی مردانه
- رشد موهای زائد در صورت، چانه، سینه و شکم
- افزایش وزن یا سختی در کاهش وزن
- خشکی واژن و کاهش میل جنسی
- خستگی مزمن و بیحوصلگی
- مشکلات باروری ناشی از عدم تخمکگذاری
یکی از مشکلات جدی در PCOS تغییرات خلقی است. بسیاری از زنان دچار اضطراب، بیحوصلگی، افسردگی خفیف تا متوسط و نوسانات احساسی میشوند که ناشی از تغییرات هورمونی، استرس مزمن و مقاومت به انسولین است.
رابطه مقاومت به انسولین و PCOS
مقاومت به انسولین مهمترین عامل پنهان و خطرناک در PCOS است. وقتی بدن نسبت به انسولین حساسیت کافی ندارد:
- لوزالمعده انسولین بیشتری تولید میکند.
- انسولین بالا باعث افزایش آندروژن میشود.
- افزایش آندروژن تخمکگذاری را مختل میکند.
- اختلال تخمکگذاری باعث تأخیر یا قطع پریود میشود.
این چرخه در بسیاری از زنان به مرور منجر به:
- چاقی شکمی
- بالا رفتن قند خون ناشتا
- مقاومت بیشتر به انسولین
- افزایش ریسک دیابت نوع دو
میشود.
به همین دلیل حتی ۵ تا ۱۰ درصد کاهش وزن میتواند چرخه قاعدگی را کاملاً تنظیم کند.
تشخیص PCOS چگونه انجام میشود؟
تشخیص بر اساس معیارهای روتردام انجام میشود. وجود دو مورد از سه مورد زیر کافی است:
- نامنظمی یا قطع قاعدگی
- افزایش آندروژن (در آزمایش خون یا علائم ظاهری)
- تصویر سونوگرافی با وجود کیستهای کوچک متعدد
آزمایشهایی که معمولاً برای تشخیص و بررسی شدت بیماری درخواست میشود:
- تست هورمونهای زنانه و مردانه
- قند و انسولین ناشتا
- تست چربی خون
- تست عملکرد تیروئید
- تست ویتامین D
- سونوگرافی ترانس واژینال یا شکمی
وجود کیست در سونوگرافی به تنهایی نشانه PCOS نیست؛ بلکه ترکیب علائم و برگه آزمایش اهمیت دارد.
بهترین روشهای درمان PCOS و تأخیر پریود
درمان PCOS یکسان نیست و برای هر فرد مدیریت متفاوتی تعریف میشود، اما اصول درمان شامل سه بخش اصلی است:
۱. تغییر سبک زندگی؛ ستون فقرات درمان
بهترین و مؤثرترین درمان که در اغلب زنان جواب میدهد:
رژیم غذایی با شاخص گلایسمی پایین
این نوع رژیم شامل:
- سبزیجات تازه
- غلات کامل
- پروتئینهای سالم
- چربیهای مفید مثل آووکادو و روغن زیتون
- کاهش نان سفید، برنج سفید، شیرینی، نوشابه
این الگوی تغذیه باعث کاهش انسولین و تنظیم هورمونها میشود.
ورزش منظم
حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته فعالیت بدنی شامل:
- پیادهروی سریع
- تمرینات قدرتی
- تمرینات تحملی
ورزش حساسیت سلولها به انسولین را افزایش میدهد.
کاهش ۵ تا ۱۰ درصد وزن
حتی کاهش بسیار کم وزن باعث:
- تنظیم پریود
- افزایش تخمکگذاری
- کاهش آکنه و موهای زائد
- کاهش آندروژن
- بهبود خلق و انرژی
میشود.
۲. دارودرمانی
داروها با هدف تنظیم هورمونها، کمک به تخمکگذاری و کنترل علائم تجویز میشوند.
قرصهای ضدبارداری ترکیبی
برای زنانی که قصد بارداری ندارند بهترین گزینه است. این قرصها:
- پریود را منظم میکنند
- آکنه و چرب شدن پوست را بهبود میدهند
- آندروژن را کاهش میدهند
- موهای زائد را کمتر میکنند
متفورمین
مؤثرترین دارو برای مقاومت به انسولین است. مزایا:
- کاهش سطح انسولین
- کمک به کاهش وزن
- تنظیم پریود
- بهبود تخمکگذاری
لتروزول و کلومیفن
برای زنانی که قصد بارداری دارند تجویز میشود. لتروزول معمولاً پاسخ بهتری ایجاد میکند.
اسپیرونولاکتون
برای کاهش موهای زائد و جلوگیری از ریزش موی هورمونی استفاده میشود.
۳. درمانهای مکمل و تخصصی
مدیریت حرفهای شامل:
- اینوزیتول
- ویتامین D
- امگا ۳
- طب سوزنی برای تنظیم تخمکگذاری
در موارد شدید ناباروری یا عدم پاسخ به داروها:
- آیویاف (IVF)
به عنوان گزینه نهایی مورد استفاده قرار میگیرد.
عوارض عدم درمان PCOS
PCOS اگر مدیریت نشود میتواند باعث:
- دیابت نوع دو
- فشار خون بالا
- چاقی شدید
- بیماریهای قلبی
- افسردگی و اضطراب
- تیره شدن پوست (آکانتوز نیگریکانس)
- ناباروری
- افزایش ریسک سرطان آندومتر
شود.
بنابراین تشخیص زودهنگام و پیگیری درمان ضروری است.
راهکارهای قطعی برای کنترل تأخیر پریود در PCOS
برای کاهش تأخیر پریود، مهمترین عوامل عبارتاند از:
- تنظیم خواب
- کاهش وزن اصولی
- حذف قندهای ساده
- افزایش مصرف سبزیجات و پروتئین
- کاهش استرس
- ورزش منظم
- مصرف مکملها طبق نظر پزشک
- معاینه دورهای توسط متخصص زنان
زنان باید علائمی مثل تأخیرهای طولانی قاعدگی، رشد موهای زائد یا آکنه شدید را جدی بگیرند و به پزشک مراجعه کنند.
اگر با نامنظمی پریود، علائم PCOS، مشکلات باروری یا اختلالات هورمونی درگیر هستید،
برای تشخیص دقیق و درمان تخصصی میتوانید به دکتر معصومه طالبی، جراح و متخصص زنان و لاپاراسکوپی پیشرفته مراجعه کنید.
✔ تشخیص دقیق
✔ بررسی هورمونی کامل
✔ برنامه درمانی اختصاصی
✔ مدیریت تخصصی PCOS و ناباروری